Khi Thành Công Của Người Khác Là Động Lực Của Bạn: Khám Phá Tư Duy Non-Zero-Sum Trong Công Nghệ Và Đời Sống

Mấy hôm trước là buổi học cuối cùng của chương trình thạc sĩ tại Columbia mà tôi theo học về quản lý công nghệ (dù vẫn còn một bài thi cuối kỳ nữa). Cả nhóm sinh viên chúng tôi rủ nhau đi uống nước chúc mừng, và tình cờ gặp một nhóm khác từ lớp marketing. Thật thú vị khi trò chuyện cùng họ và nghe những góc nhìn khác về lớp học, vì trong suốt khóa học, chúng tôi không có nhiều dịp tương tác.

Một điều bất ngờ khác là tôi được biết những gì họ nghĩ về mình. Dường như tôi đã được “gán mác” là “physics boy” (chàng trai vật lý) sau khi tôi vô tình tiết lộ rằng mình có nền tảng về vật lý trong một buổi học (lúc ấy giáo sư hỏi ai có kinh nghiệm về khai phá dữ liệu, tôi giơ tay và được hỏi về kinh nghiệm của mình).

Tôi cũng khá ngạc nhiên khi một vài người trong số họ tỏ ra khó chịu ra mặt. Tôi thường xuyên phát biểu trong lớp để đảm bảo điểm chuyên cần, nhưng dường như điều đó khiến tôi trông như một người “biết tuốt” và hay cà khịa. Phải thừa nhận, đó là một mô tả khá chính xác, nhưng tôi cứ nghĩ mình đã học được cách kiềm chế điều đó rồi. Vâng, đây là lúc để biết mình vẫn cần phải cố gắng nhiều hơn nữa.

Tuy nhiên, lý do thực sự khiến tôi viết những dòng này là vì một người bạn (có lẽ là do tác động của đồ uống có cồn) đã than phiền rằng tôi “quá thông minh”, khiến những người còn lại trong lớp trông thật tệ. Tôi thấy điều này rất thú vị vì nó liên quan đến nghiên cứu của Carol Dweck, người chuyên nghiên cứu về những tác động tiêu cực của việc khen ngợi phẩm chất bẩm sinh như trí thông minh, thay vì những phẩm chất có được nhờ rèn luyện như sự kiên trì và nỗ lực. Nếu chúng ta được đánh giá cao vì sự thông minh của mình, thì khi có ai đó xuất hiện và thông minh hơn, giá trị của chúng ta dường như bị giảm sút. Chúng ta cảm thấy kém cỏi hơn, và điều đó thật sự rất khủng khiếp.

Lời Khen “Thông Minh”: Con Dao Hai Lưỡi Và Bài Học Từ Carol Dweck

Mặc cảm khi được khen bẩm sinh

Tôi đã trải nghiệm cảm giác này rất rõ ràng khi còn học tại MIT. Mọi sinh viên khi vào MIT đều từng là người thông minh nhất trong lớp học của họ suốt cuộc đời. Vì vậy, đó là một cú sốc lớn đối với hình ảnh bản thân khi gặp những người không chỉ thông minh hơn, mà còn thông minh đến mức khó tin (như một người bạn cùng lớp vật lý năm nhất của tôi, người thường xuyên đạt gấp đôi điểm số của tôi trong các bài kiểm tra). Chính sách cũ của MIT là chấm điểm “đạt/không đạt” cho sinh viên năm nhất đã cứu vớt tôi, vì tôi phải mất cả một năm để thích nghi với thực tế mới này.

Một hệ quả khác từ nghiên cứu của Dweck là việc khen ngợi phẩm chất bẩm sinh góp phần hình thành cái nhìn “tổng bằng không” (zero-sum) về thế giới. Nếu người khác thông minh hơn, điều đó làm mất đi sự đặc biệt của trí thông minh của chính tôi. Lợi ích của họ là tổn thất của tôi. Vì vậy, lợi ích của tôi là phải hạ bệ họ hoặc tìm cách chứng tỏ rằng họ không đặc biệt như tôi.

Nhưng thế giới thực lại không vận hành như vậy.

Vượt Lên Tư Duy Thắng-Thua: Sức Mạnh Của Non-Zero-Sum (Cùng Thắng)

Khi chiếc bánh cùng lớn mạnh

Tôi cần phải hoàn thành cuốn Nonzero của Robert Wright, vì cuốn sách này đã giải thích chi tiết cách mà sự tiến bộ diễn ra nhờ vào các tương tác non-zero-sum (không tổng bằng không), hay còn gọi là tư duy cùng thắng. Khi chúng ta “cùng làm lớn chiếc bánh”, tất cả mọi người đều được hưởng lợi. Ngược lại, khi chúng ta tranh giành phần trăm của chiếc bánh hiện có, mọi người đều bỏ lỡ những lợi ích tiềm năng đó, ngay cả khi họ có được một phần lớn hơn từ chiếc bánh đã có.

Chúng ta sẽ tiến xa hơn khi cùng làm việc và học hỏi lẫn nhau.

Hợp Tác Là Chìa Khóa: Ứng Dụng Non-Zero-Sum Trong Lĩnh Vực Công Nghệ

Giá trị của môi trường làm việc nhóm

Trong ngành công nghiệp, chúng ta hưởng lợi rất nhiều khi được bao quanh bởi những đồng nghiệp tài năng, bởi vì sản phẩm tập thể của chúng ta có nhiều khả năng thành công hơn. Điều này giả định rằng bạn đang ở trong một môi trường làm việc theo định hướng nhóm, chứ không phải một nơi thực hành các phương pháp phá hoại như đánh giá và sa thải nhân viên không hiệu quả. Nhưng nhìn chung, chúng ta cố gắng giữ chân những người tài năng xung quanh mình, vì chúng ta được lợi từ việc quen biết họ – những người tài năng thường làm những điều tuyệt vời mà chúng ta có thể tham gia và học hỏi. Họ cũng có xu hướng quen biết những người tài năng khác trong một phiên bản mạng lưới “old boy network” dựa trên năng lực, và việc có thể tận dụng những mối quan hệ “yếu” đó là một lợi ích rất lớn.

Một quan sát thú vị khác là tôi chưa bao giờ cảm thấy bất kỳ sự khó chịu nào từ các bạn cùng lớp quản lý công nghệ của mình. Trên thực tế, họ đã bênh vực tôi đêm qua với người bạn kia. Điều này củng cố thêm rằng kinh nghiệm thực tế trong công việc giúp chúng ta thoát khỏi quan điểm “tổng bằng không” (thành công của bạn là tổn thất của tôi) về thế giới, bởi vì tất cả mọi người trong chương trình của tôi đều có nhiều năm kinh nghiệm làm việc trong ngành. Trong khi đó, những người bạn cùng lớp cảm thấy khó chịu lại trẻ hơn nhiều – tôi nghĩ họ mới ra trường. Có lẽ họ vẫn đang suy nghĩ theo kiểu “chấm điểm theo đường cong”, nơi thành công của người khác đẩy điểm của chính mình xuống.

Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về sức mạnh của tư duy non-zero-sum và gần đây tôi thấy nó ở khắp mọi nơi. Tôi không chắc liệu nó có hoàn toàn áp dụng cho tình huống cụ thể này hay không, nhưng tôi nghĩ là có.

Kết Luận: Cùng Nhau Làm Lớn Chiếc Bánh, Chứ Không Phải Tranh Giành Từng Miếng Nhỏ

Tư duy non-zero-sum (không tổng bằng không) hay còn gọi là tư duy cùng thắng, không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một chiến lược sống và làm việc cực kỳ hiệu quả, đặc biệt trong môi trường công nghệ đầy tính hợp tác. Nó dạy chúng ta rằng thành công của người khác không nhất thiết phải là mất mát của mình, mà ngược lại, có thể là một động lực, một cơ hội để cùng nhau phát triển và tạo ra giá trị lớn hơn. Thay vì cố gắng “chiến thắng” người khác bằng mọi giá, hãy học cách “cùng thắng” để mọi người đều có lợi. Bởi lẽ, trí thông minh chỉ là điểm khởi đầu; nỗ lực và kiên trì mới là yếu tố quyết định những gì bạn đạt được từ những món quà mình được ban tặng. Hãy cùng nhau làm lớn chiếc bánh thay vì tranh giành từng miếng nhỏ, bạn nhé!

Tài Liệu Tham Khảo

• Nghiên cứu của Carol Dweck về tâm lý học phát triển.
• Cuốn sách Nonzero của Robert Wright bàn về logic của số phận con người.
• The Wisdom of Teams by Jon Katzenbach and Douglas Smith về hiệu suất làm việc nhóm.